Natuurbranden
Natuurbrandpreventie en -bestrijding zijn een belangrijk onderdeel van bos- en natuurbeheer. Door klimaatverandering krijgen we in Nederland vaker en langer te maken met droge periodes in het voorjaar en in de zomer. Daarnaast heeft de decennialange aanpassing van het watersysteem in veel bos- en natuurgebieden geleid tot verdroging, waardoor het brandgevaar is toegenomen.
Onbeheersbare natuurbranden
Een kleine, beheersbare natuurbrand is voor de natuur meestal geen probleem. Door de combinatie van klimaatverandering en verdroging neemt het risico op onbeheersbare natuurbranden toe. En dat is wel een groot probleem. Onbeheersbare natuurbranden veroorzaken ecologische en financiële schade. Ook kunnen natuurbranden impact hebben op de maatschappij, bijvoorbeeld als ontruiming nodig is. De kosten van de bestrijding van een grote natuurbrand en herstel van het gebied na de brand lopen al gauw in de miljoenen.
Samenwerken aan natuurbrandpreventie
Terreineigenaren, brandweer, veiligheidsregio’s, provincies en gemeenten zien allen het toenemende risico op onbeheersbare natuurbranden en het belang van goede samenwerking. Terreineigenaren spelen hierbij een essentiële rol. Natuurbeheerders nemen allerlei maatregelen om de kans op natuurbranden, of in elk geval onbeheersbare natuurbranden, te verkleinen.
Preventie en beheersing van natuurbranden is iets waar veel partijen samen afspraken over maken. Met de brandweer en andere betrokken partijen stel je samen een natuurbrandpreventieplan op met een goede balans tussen veiligheid en andere beheerdoelstellingen. Effectieve natuurbrandpreventie en -bestrijding is gebiedsgericht en lokaal maatwerk. Dat doe je met elkaar onder regie van de provincie die hiervoor de taak heeft gekregen.
Convenant en expertisecentrum
Begin 2024 hebben bestuurders van Rijk, provincies, gemeenten, natuurbeheerders, Rijkswaterstaat, KNMI, Veiligheidsberaad en brandweer landelijke afspraken gemaakt over het opstellen van een convenant voor natuurbrandpreventie. Met als doel om onbeheersbare natuurbranden in Nederland te voorkomen. Door een aangenomen Kamermotie in juli 2026 is dit traject stopgezet en is het ministerie gestart met een wetgevingstraject. Natuurbeheerders zetten zich in om maatwerk per gebied mogelijk te houden en het gebiedsproces leiden te laten zijn. Ook is onze blijvende inzet nodig om de (inter-) nationale natuurdoelen en natuurwaarden een plek te geven in natuurbrandpreventie.
Ook wordt er een landelijk expertisecentrum opgericht, waar betrokkenen (zoals beheerders) terecht kunnen met vragen. Leden van de VBNE en Bosgroepen bewaken in dit dossier samen hun belangen en hebben Tiemen Brouwer (Staatsbosbeheer) aangesteld als landelijk coördinator natuurbrandpreventie voor de natuurterreineigenaren en -beheerders. Vanuit de rol als landelijk coördinator is hij ook voorzitter van de gezamenlijke werkgroep van de terreinbeheerders.
Praktijkadvies en handreiking natuurbrandpreventieplan
Het praktijkadvies Risicobeheersing en bestrijding van natuurbranden geeft handvatten aan terreineigenaren om het risico op een onbeheersbare natuurbrand in je terrein te verkleinen. Je krijgt concrete voorbeelden van natuurbrandpreventie maatregelen die ook bijdragen aan de natuurkwaliteit in je terrein. Je leest hoe de brandweer een natuurbrand bestrijdt en wat jouw rol is tijdens en na een brand. En we besteden aandacht aan het communiceren over natuurbranden.
De volgende stap is het opmaken van een natuurbrandpreventieplan. Dit gebeurt in een samenwerking van terreinbeheerders, veiligheidsregio(‘s), gemeenten en provincie. Om terreinbeheerders hierbij te helpen is een handreiking Natuurbrandpreventieplan gemaakt. Hierin kun je lezen welke partijen betrokken zijn, welke onderdelen het plan moet bevatten en welke afspraken moeten worden gemaakt tussen de partijen. Ook lees je meer over de belangenafweging en hoe maatwerk is in te zetten in een gebied.
De rol van natuurbeheerders bij brandpreventie en -bestrijding
Veel mensen denken bij natuurbrandbestrijding meteen aan de brandweer, maar weten niet dat ook terreinbeheerders hierin een cruciale rol spelen. Met gericht beheer verkleinen zij de kans op brand, bijvoorbeeld door het aanpassen van vegetatie of het creëren en onderhouden van brandgangen. Slimme combinaties in het beheer verlagen het natuurbrandrisico en dragen bij aan het behalen van de natuurdoelen, zonder elk natuurgebied her in te richten. Zo zorgen we voor voorzieningen die helpen bij het voorkomen en bestrijden van brand, en werken tijdens incidenten nauw samen met de brandweer.
In deze korte film laten we zien hoe terreinbeheerders bijdragen aan de veiligheid van natuur en bezoekers.
Handreiking Natuurbrandpreventieplan
In dit document lees je welke partijen betrokken zijn bij het maken van een preventieplan, welke onderdelen het plan moet bevatten en welke afspraken moeten worden gemaakt tussen de partijen.
Lees verder
Werkgroep
– Gerard van Looijengoed (VBNE)
– Tiemen Brouwer (voorzitter)
– Johan Arts (Unie van Bosgroepen)
– Marc Brosschot (Staatsbosbeheer)
– Igor Derks (Natuur Netwerk Gemeenten)
– Francine Hijmans van den Bergh (Utrechts Landschap)
– Caroline van der Meer (FPG)
– Eva Rekkers (LandschappenNL)
– Petra Schot (Natuurmonumenten)
– Brand Timmer (Rijksvastgoedbedrijf)
E-learning
Doe ook de module Natuurbrand, wat nu? op Leer je groen. Hét e-learningplatform voor iedereen die als beroepskracht of vrijwilliger actief is bij een natuurorganisatie.
Meer onderzoek naar natuur
Natuurkennis.nl is de
meest complete kennisbank
met onderzoek en
praktisch advies over
bos- en natuurbeheer.
Vraag over dit onderwerp?
